Blog 2 – Met de camper over land naar Griekenland en Oost-Europa

Kroatië

Algemene informatie

Grensovergang Slovenië-Kroatië

Foutje, slecht voorbereid. De grensovergangen bij Duitsland, Oostenrijk en Slovenië gingen zo makkelijk, we konden gewoon doorrijden zonder paspoorten te laten zien. Dus toen de grensovergang met Kroatië kwam, heb ik helemaal niet aan de paspoorten gedacht. Totdat de douanier daarom vroeg. De paspoorten lagen in het kluisje, onder de bestuurdersstoel van Ernst. Dus onder het toeziend oog van de douanier, dook ik tussen de benen van Ernst en heb daar enige tijd gerommeld voordat ik het kluisje open kreeg, want zenuwachtig. De douanier bleef gelukkig onverstoorbaar op me wachten en Ernst bleef stoïcijns voor zich uit kijken.

In Kroatië zullen we een paar dagen verblijven. We willen in ieder geval naar de Plitvice meren. Daarna reizen we door naar Bosnië en Herzegovina.

Plitvice meren (#7)

Wow. Dat is het eerste woord wat in me opkwam toen we het Plitvice Lakes National Park bezochten. En dan niet één keer, maar om de paar meter. We zijn op een zaterdag gegaan en het was mooi weer, dus het was schuifelen met de voetjes. Maar “slow walking” door het park heen was helemaal niet erg, want zo hadden we genoeg tijd om te kijken, te fotograferen en te genieten. Wat een prachtig Nationaal Park. Er zijn totaal zestien meren die allemaal via watervallen met elkaar verbonden zijn. Overal waar je kijkt, komt water via grote of kleine watervallen naar beneden.

Ook is de kleur van het water steeds anders. Dat is afhankelijk van zon, mineralen, algen en organismen in het water.

Ernst heeft meer dan 250 foto’s gemaakt! Ondanks dat wij hier nu voor de tweede keer kwamen, was het toch weer net zo indrukwekkend.

Bosnië en Herzegovina

Algemene informatie

Na het bezoek aan de Plitvice meren rijden we door naar een camping in Bihac, net over de grens in Bosnië Herzegovina. De laatste twee kilometer naar de camping zijn op zijn minst gezegd enigszins avontuurlijk, maar de camping mag er wezen! Het is ook de eerste camping tijdens onze reis waar we een uitvinding van Ernst kunnen gebruiken. Hij heeft, geïnspireerd door onze eerdere reizen, een glasdrager gekocht en daarop diverse hulpstukken gemonteerd om doucheslangen aan op te hangen. Het komt namelijk regelmatig voor dat in de sanitair gebouwen douchestangen zijn afgebroken of nooit gemonteerd geweest, doucheslangen op navelhoogte of slechts op mijn hoogte hangen, etc. Nu zetten we de glasdrager vast op de wand, klemmen de doucheslang erin en heerlijk douchen maar!

Eerste indruk

Meteen zodra we de grens over rijden vanuit Kroatië naar Bosnië en Herzegovina hebben we het gevoel dat we in een andere wereld terecht komen. Eentje waarin toerisme duidelijk minder aanwezig is dan in Slovenië en Kroatië.

De meeste mensen spreken geen Engels of Duits. Overigens kun je een heel gesprek hebben met locals in hun moedertaal hoor. Gewoon een paar steekwoorden gebruiken, af en toe ja knikken, en vriendelijk lachen. Dan kom je een heel eind en meestal weten we daarna wel wat we weten wilden. De mensen zijn overigens ontzettend vriendelijk, we hebben al een paar keer meegemaakt dat men ongevraagd stopt om ons te vertellen waar we een camping kunnen vinden of om een praatje met ons te maken.

Er zijn diverse lokale winkeltjes en supermarktjes die bijna alle dagen open zijn, dus veel kleinschaligheid. Dit zie je ook in de landbouw, oudere echtparen die op een klein stuk land aan het werk zijn.

Ook zien we hier de eerste moskeeën, in ieder dorp staat er wel een. Meer naar het oosten toe, richting Sarajevo, kom je juist meer orthodoxe kerken tegen.

Op een gegeven moment rijden we een soort regionale grens over (je rijdt Republiek Srpska binnen), en merken we dat alle plaatsnamen en reclameborden in het Cyrillisch schrift staan geschreven. Gelukkig kan ik dat schrift aardig lezen, anders waren we misschien toch regelmatig de verkeerde kant op gereden, want TomTom heeft maar beperkte kaartinformatie in Bosnië en Herzegovina.

Door heel Bosnië en Herzegovina zijn de gevolgen van de oorlog nog zichtbaar. Je ziet veel verlaten en vervallen huizen met kogelgaten, zonder ramen, met onkruid. Soms zie je grote gebouwen die helemaal uitgebrand zijn. Heel confronterend. Ook liggen er nog veel landmijnen en er wordt dan ook afgeraden om je buiten de betreden paden te begeven.

De provinciale wegen en die ene snelweg vlakbij Sarajevo zijn erg goed. Maar als je van de provinciale weg afdraait (zoals wij wel eens doen om een lunchplekje te zoeken of naar een camping te rijden), dan moet je uitkijken voor grote gaten in de weg (overigens onaangekondigd) en in sommige gevallen zijn de wegen zelfs ongeasfalteerd.

Jajce (#8)

Vanuit de camping aan het Plivsko meer rijden we met de fiets naar Jajce. Daar aangekomen zoeken we een mooi plekje om de fietsen goed op slot te doen. Later merken we dat de Bosniërs zelf hun fietsen soms helemaal niet op slot doen en dat ook veel auto’s met ramen open staan. Het geeft ons meteen een prettig gevoel.

Jajce zelf is een Middeleeuwse stad met vergane Koninklijke allure. De laatste Bosnische koning heeft in Jajce gewoond en er zijn ook Romeinse opgravingen. Door heel de stad zijn duidelijke borden aangebracht waarop in diverse talen informatie te lezen is over de bezienswaardigheden.

Enkele bezienswaardigheden: er is een prachtige waterval midden in de stad. Ook heeft de stad een mooie Middeleeuwse citadel hoog boven op de heuvel. Het is even klimmen, maar dan heb je een mooi uitzicht. Leuk detail is dat deze citadel de belegering van de Osmanen gedurende 65 jaar heeft doorstaan, terwijl heel Bosnië en Herzegovina al onder Osmaans bestuur was geplaatst. Ook bezoeken we een ondergrondse catacombe die vermoedelijk is gebouwd in 1410 en bedoeld was als graf voor de stichter van Jajce en zijn familie.

’s-Avonds nuttigen we ons eerste Bosnische diner, buiten op een gezellig terrasje in het centrum. We hebben heerlijk gegeten voor 11 euro totaal, inclusief een halve liter wijn!

Sarajevo (#9)

Op zoek naar een camping

Er zijn twee campings in de buurt van Sarajevo. Eentje bestaat al heel lang en staat in de stad al aangegeven. De beoordelingen over deze camping zijn echter niet zo goed, dus wilden wij naar een camping die net was gestart, ergens in de bergen, en vanwaar het maar 2,5 kilometer lopen zou zijn naar het oude centrum van Sarajevo. We hadden alleen een overzichtskaart van hun website en een adres, maar straatnamen kent TomTom niet, dus moesten we het met de kaart doen. Het advies voor campers was om niet via de smalle straatjes in het centrum van Sarajevo te rijden, maar via de omleidingsroute R446. We hebben 2,5 uur gereden, prachtige uitzichten gezien vanuit de bergen op Sarajevo, leuke contacten opgedaan tijdens het navragen van de weg aan “locals” (die overigens alleen Bosnisch of Russisch spraken), maar we hebben geen weg R446 gevonden en al helemaal geen camping. Toen zijn we toch maar naar de andere camping gereden. En ach, het viel wel mee, we waren inmiddels al gewend aan kapot sanitair, te koude of te warme douches, receptionistes die nauwelijks Engels spreken, slecht onderhouden grasvelden, etc.

Stadsbezoek

Vanuit de camping zijn er twee mogelijkheden om naar het centrum te komen: per taxi (kost circa 7 euro) of eerst 15 minuten lopen naar het tramstation en dan 45 minuten in de tram. Wij kozen eigenlijk unaniem voor de eerste optie. Achteraf gezien bleek dit overigens een goede keus. Want wij spraken een Nederlands echtpaar die wel de tramervaring hebben meegemaakt, en zij vertelden dat de tram eerst ontzettend vol wordt gepropt, dan word je in 45 minuten tijd enorm rammelend naar het centrum vervoerd, en daar aangekomen bleek de echtgenoot ook nog in de tram te zijn bestolen van zijn portemonnee die in een van zijn zakken zat. Overigens was onze taxirit ook avontuurlijk hoor. Je leert in ieder geval om de controle over je eigen leven volledig los te laten…

In Sarajevo hebben we lekker geluncht, buiten op een terrasje (het regende, maar we zaten droog onder de parasol en de temperatuur was goed). Volgens de ober moesten we de echte Bosnische specialiteit, čevapčiči (worstjes met een pita broodje en rauwe uitjes), proberen. Aangezien de menukaart niet in het Engels beschikbaar was, hebben we zijn advies aangenomen, en het was prima. Overigens telde ik tijdens de taxirit terug naar de camping meer worstjes dan ik officieel gegeten had…

Sarajevo is een aparte stad met verschillende gezichten. De stad ligt heel mooi in een dal, omringd door groene heuvels. Ook loopt er een riviertje door de stad. Wij hebben in verband met regen alleen het oude centrum gezien, maar het schijnt dat er ook een wijk is dat juist erg op Wenen lijkt met grote statige huizen en lange, brede straten. Het oude centrum van de stad doet een beetje denken aan Istanbul, maar dan veel kleiner. Er zijn veel bazaars, kleine winkeltjes waar nog echte ambachten worden uitgeoefend, zoals kopersmeden, zeer veel terrasjes, moskeeën, een prachtige oude Servisch Orthodoxe kerk die stamt uit de Middeleeuwen, diverse kathedralen, etc. Maar ook veel bedelaars en straatverkopers.

Ook kwamen we tijdens de taxirit langs grote grijze woonflats die herinneren aan het communistisch Joegoslavië van Tito, terwijl kogelgaten en volledig uitgebrande gebouwen herinneren aan de vreselijke Balkan oorlog in de negentiger jaren.

Sarajevo is meer dan drie jaar lang belegerd geweest vanuit de omliggende bergen. De straten waren het domein van sluipschutters. De bewoners leefden zonder elektriciteit, medicijnen en voedsel. De stad was een groot concentratiekamp waarin de mensen geen kant op konden. Er zijn tijdens het beleg ongeveer 11.000 mensen gedood en meer dan 50.000 verwond. Wat een tragedie.

Tunnelmuseum (Tunnel of Hope)

De volgende dag hebben we het Tunnelmuseum bezocht. Er heeft zich in Sarajevo tijdens het beleg van 1992-1995 een vreselijke horroroorlog afgespeeld. Nadat de stad al maanden belegerd was door het Servische leger, is uiteindelijk met de Serviërs afgesproken dat het vliegveld van Sarajevo schietvrij zou worden om hulporganisaties de gelegenheid te geven om humanitaire hulp te bieden. Echter, op een gegeven moment probeerden de inwoners via het vliegveld naar de vrijheid te vluchten. De sluipschutters hadden dat door en nadat er circa 800 burgers waren gedood besloot het Bosnische leger om een tunnel te graven onder het vliegveld door. Er is vier maanden gewerkt, vanuit twee kanten naar elkaar toe. De ingang van de tunnel bevond zich in een van de woonhuizen in een bezette wijk en de uitgang bevond zich in een kelder in het “vrije” Butmir, waar nu het museum is gevestigd. Deze tunnel was 800 meter lang en werd in het begin gebruikt als communicatiemiddel voor de militaire troepen. Maar op een gegeven moment gingen er ook voedselpakketten, medicijnen, een elektra- en telefoonkabel en gewonden uit de stad erdoor heen. Door deze tunnel zijn heel veel mensen gered.

Wij hebben in het museum ook een film gezien over de bouw van de tunnel en beelden van de straten van Sarajevo tijdens de oorlog. Een bom die vlakbij een wandelaar afging, een auto die door de straten reed vlak voordat deze in vlammen opging, een flatgebouw die gebombardeerd werd waarna allerlei mensen aan het balkon hingen, op zoek naar redding. Vreselijk. Ons reisboek geeft heel treffend aan: “Sarajevo is het symbool van een zinloze oorlog”.

Mostar (#10)

De inwoners van Mostar hebben ook vreselijk te lijden gehad tijdens de oorlog. Eerst is Mostar, net als Sarajevo, belegerd geweest door het Servische leger en toen dat beleg was opgeheven laaide er niet lang daarna een burgeroorlog op tussen de Kroaten en de Bosnische moslims. Zowat alles is kapot geschoten. Inclusief de prachtige Osmaanse Oude Brug uit 1566 die de Oostelijke oever met de Westelijke oever verbond. Na de oorlog is de brug echter weer in authentieke stijl herbouwd, en deze brug is nu het symbool van Bosnië dat aangeeft dat eenheid weer mogelijk is en dat men weer met verschillende etnische groeperingen in één stad kan wonen. Bijzonder detail: de brug was in 1566 zo ingenieus gebouwd dat het met alle huidige technieken en computers nog heel lastig bleek om de brug exact zo na te bouwen.

Verder heeft Mostar een leuk oud centrum met allerlei souvenirwinkeltjes, een bazaar, diverse moskeeën, natuurlijk heel veel restaurantjes en een mooie rivier. Er is al weer veel herbouwd sinds de oorlog. Wij vonden het een leuke stad. Ook in Mostar hebben we lekker geluncht, op een terrasje buiten met uitzicht op de Oude Brug. De ober adviseerde ons de Bosnische gourmetschotel voor twee, en dat was een goede keuze. Wat drinken betreft, ik had in ons reisboek gelezen dat Bosniërs graag drinkyoghurt nuttigen bij de lunch dus dat bestellen wij ook. De ober keek ons enigszins bevreemd aan en kwam toen terug met twee plastic bekertjes met yoghurt en een lepeltje. We hebben het heerlijk opgepeuzeld en daarna alsnog drinken besteld…

Blagaj (#11)

Bij Blagaj bezoeken we een zeventiende eeuwse Tekija in Turkse barokstijl, een door een Osmaanse sultan gebouwd Derwisj-klooster. De Derwisj-orde is een geloofsgemeenschap binnen het Soefisme. Zij geloven dat ze tot de ware kennis van Allah kunnen komen via emoties en toestanden van extase. Een van de manieren om in een toestand van extase te komen, is door het uitvoeren van een wervelende dans waardoor de danser in een soort trance komt. Wij hebben tijdens onze vorige reis in Konya, Turkije (de stad waarin de oprichter van de Soeffis, Mevlana, is begraven) zo’n uitvoering van Derwisj-dansers bijgewoond. Heel indrukwekkend. Daarom wilden wij erg graag deze Tekija bezichtigen. Ik moest wel een lange rok aan en een hoofddoek op, en we moesten allebei onze schoenen uit doen (gelukkig hadden we die ochtend schone sokken zonder gaten aangetrokken).

De Tekija ligt erg mooi aan de rivier de Buna. De Buna stroomt gedeeltelijk ondergronds, maar komt vlakbij de Tekija bovengronds uit een tweehonderd meter hoge rotswand. Het water in de Buna stond erg hoog, want op sommige terrassen stonden de stoeltjes in het water.

Op de foto

De Bosnische overheid heeft een mooie foto van ons gemaakt. Helaas hadden we het te laat in de gaten, anders hadden we op tijd kunnen lachen naar de camera. Of op de rem kunnen trappen…

Terug in Kroatië

Dubrovnik (#12)

We zijn weer in Kroatië, in Dubrovnik. We zijn daar ooit al eens geweest, maar we vinden het een hele leuke stad, dus besluiten we om hier nog een paar dagen te blijven om daarna door te reizen naar Montenegro.

Dubrovnik is erg toeristisch, er lopen overdag hordes cruiseschipgasten in de stad, dus gaan wij aan het eind van de middag pas op pad. Het was mooi weer en we hebben heerlijk rondgestruind binnen de stadsmuren en op de stadsmuren.

Die avond strijken we neer op een terrasje om een vers visje te nuttigen. Nou ja, visje, later bleek dat de ober dacht (per ongeluk???) dat we de John Dory vis van 1 kg wilden bestellen. Gelukkig was deze wel bedoeld voor twee personen… Toen bleek dat de vis aan tafel door de ober voor ons werd gefileerd en wij zowel het dessert als een klein glaasje met sterke drank “on the house” kregen, bedachten we dat dat maar twee dingen kon betekenen: of ze vonden ons leuke klanten of we hebben teveel betaald. Wij vermoedden het laatste gezien de gepeperde rekening. Maar we hebben wel heerlijk gegeten. Overigens was dat drankje in het glaasje zo sterk, dat we aan de ober vroegen wat voor drank het was. De ene ober gaf aan dat het Viagra was en de andere ober zei dat het Antibiotica was. Kroatische humor. We weten nu nog steeds niet wat we gedronken hebben, maar we hebben er heerlijk op geslapen.