Blog 9 – Met de camper naar Turkije en Oost- en Noord-Europa

Polen

Algemene informatie

We wisten niet wat we zagen. Meteen zodra we Polen binnenreden, kregen we te maken met files op de provinciale wegen, enorm veel toeristen, campings, hotels en restaurants. Ook stonden er langs de kant van de weg heel veel mensen met een bordje “Pokoje”. Wij dachten in eerste instantie dat al die mensen wilden liften naar het plaatsje “Pokoje”. Totdat we deze bordjes ook op auto’s zelf zagen staan. Het bleek dat al die mensen een “kamerovernachting” probeerden te verkopen!

Zakopane, Tatra-gebergte (#29)

Zo gemoedelijk als het in Slowakije was, zo massaal en toeristisch was het aan de andere kant van het Tatragebergte in Polen. Toen we bij een kabelbaan aankwamen, stond er een enorme rij. Het bleek dat er een wachttijd was van zes uur! Er werden door Poolse mensen zelfs plaatsen in de rij verkocht die maar een wachttijd hadden van een uur! Aangezien we geen zin hadden om te wachten, zijn we de berg zelf maar gaan beklimmen. Achteraf heeft dat net zoveel tijd gekost, maar we hebben wel veel meer calorieën verbruikt. En dat kwam goed van pas in verband met het na afloop nuttigen van een heerlijke traditionele Poolse zure soep met spekjes en ei, Zurek genaamd.

Overigens kregen we tijdens de wandeling nog een fikse regenbui over ons heen. Maar zoals het echte bergwandelaars betaamt, waren wij goed voorbereid en hadden we degelijke regenbescherming bij ons. Rectificatie: de “echte” bergwandelaars hadden goede, dikke, nauw sluitende poncho’s bij zich die alle lichaamsdelen en rugzak bedekten. Wij hadden voor een euro bij de drogist iets gekocht, wat meer beschouwd zou kunnen worden als een dunne vuilniszak in poncho-vorm met voor verwerkte gaten voor bepaalde lichaamsdelen. Hierdoor werden sommige, andere lichaamsdelen slechts een beetje tegen de regen beschermd. Maar niet getreurd, het weer klaarde snel op, en zo konden onze kleren ook weer drogen.

Zoutmijn Wieliczka (#30)

Circa tien kilometer ten zuidoosten van Krakau ligt de zoutmijn van Wieliczka. Deze mijn is niet meer in gebruik en kan met een gids bezocht worden. De mijn staat op de werelderfgoedlijst van Unesco en is zeer de moeite waard. De rondleiding duurt ongeveer drie uur en wordt onder andere in het Engels of Duits gegeven.

Het zout is ooit ontstaan doordat de zee hier het land bedekte. Al 5.500 jaar geleden werd hier zout gewonnen, door het zilte water dat uit de bronnen kwam te laten verdampen. Toen men steeds dieper moest graven om bij zout water te komen, heeft men een enorme zoutlaag ontdekt. In 1635 werd vervolgens de eerste officiële mijnschacht gebouwd. Het totale complex bestaat uit 3.000 kamers met een totale lengte van 300 kilometer op niveaus van 64 tot 327 meter diepte, maar bezoekers zien maar 2% van het totale complex.

Zout werd ooit het “witte goud” genoemd. Zout was vroeger erg belangrijk omdat men er voedsel mee kon conserveren. De mijn behoorde toe aan de koning en deze heeft vanwege dit zout menige oorlogen kunnen financieren en kastelen kunnen laten bouwen. Men vermoedt dat zout ooit ook als betaalmiddel dienst deed, in verband met de opgravingen van potten zout met allerlei verschillende afmetingen. De mijn is nu niet meer in gebruik, want het kost meer geld om het zout te winnen en het water buiten de mijn te houden, dan dat het zout tegenwoordig opbrengt.

De diverse kamers hebben allemaal een naam, zodat de mijnwerkers konden aanduiden waar ze zich bevonden of waar ze naartoe moesten. Ze zijn bijna allemaal versierd met prachtige beelden, uitgehouwen uit zout. Ook is er een ondergrondse kapel, waar de mijnwerkers iedere dag voordat ze aan het werk moesten gingen bidden. Dit omdat het zeer gevaarlijk werk was en men nooit wist of men die dag weer boven zou komen.

Krakau (#31)

Krakau is een hele leuke stad om te bezoeken, zeker als je van cultuur houdt. Er zijn meer dan 6.000 historische gebouwen en monumenten! Aangezien wij tijdens deze reis al diverse stedenbezoeken hebben gedaan en er nog velen zullen volgen (oké, en omdat het de volgende dag heel erg regende…) hebben wij ervoor gekozen maar een dag Krakau te bezoeken. We wilden gewoon de sfeer van de stad proeven en niet teveel kerken en paleizen in gaan. Dus zo gezegd, zo gedaan.

’s-Ochtends hebben we een stadsrondwandeling gemaakt en daarna lekkere Poolse dumplings gegeten op een terrasje op de Markt. Dumplings zijn een soort gevulde aardappelsoesjes met bijvoorbeeld kaas, spinazie, vlees of champignons.

’s-Middags hebben we met een privé-gids in een elektrisch wagentje een rondrit gemaakt naar de Joodse wijk Kazimierz, de Joodse getto en de fabriek van Oskar Schindler. Dit was een Duitse ondernemer die tijdens de Tweede Wereldoorlog het leven van meer dan 1.000 Joden heeft gered die bij hem in de fabriek werkzaam waren. Zie ook de film van Steven Spielberg, Schindler’s List, die op dit waargebeurde verhaal is gebaseerd en waarvan de meeste filmbeelden zijn opgenomen in Krakau.

De Joodse wijk Kazimierz werd in 1495 gesticht op verzoek van koning Jan Olbracht. Hij wilde dat alle Joden daar naar toe zouden verhuizen. De Joden bouwden vervolgens hun eigen synagogen, scholen, drukkerijen en begraafplaatsen en er groeide een grote Joodse gemeenschap met eigen wetten en gebruiken.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden alle Joden door de nazi’s overgebracht naar een getto in de wijk Podgorze. Dagelijks werden er executies uitgevoerd in het openbaar op een groot plein in de wijk en de meeste Joden (meer dan 60.000) zijn omgekomen in de kampen Auschwitz-Birkenau en Belzec. Er leven nu nog maar circa 500 Joden in Krakau. In de wijk Kazimierz is nog een aantal synagogen te bezichtigen en er zijn diverse Joodse restaurants waar men koosjer kan eten. Het was een indrukwekkende rondrit.

Auschwitz-Birkenau (#32)

Concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. Daar word je stil van. Het is on-be-schrijflijk wat daar tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft plaatsgevonden. Natuurlijk hebben we er over gelezen, films gezien, verhalen gehoord. Maar pas als je daar staat, besef je de enorme omvang van de horrormisdaden die zich daar hebben afgespeeld. Er zijn meer dan 1 miljoen mensen vermoord uit allerlei verschillende landen (meeste Joden, maar ook zigeuners, homo’s, Russische krijgsgevangenen, Poolse intellectuelen, etc.). De meeste mensen kwamen om in de gaskamers, maar vele duizenden ook door kou, honger, hard werken, medische experimenten of individuele liquidaties. “Arbeit macht frei”, het beruchte uithangbord boven Auschwitz I, het is allemaal een leugen, want eenmaal erin, kom je er nooit meer uit, ook al werkte je nog zo hard.

We hebben een vier uur durende Engelstalige rondleiding gehad in de kampen Auschwitz en Birkenau. Het was erg indrukwekkend:

• De (houten) barakken waar de gevangenen hutje mutje zaten opgesloten en waar ze alleen een stromatje hadden, een gestreepte pyjama en houten klompen, ook in hartje winter.
• De foto’s aan de muren van gevangenen die uitgehongerd waren en daaraan ook stierven.
• De foto’s van kinderen waarmee door Jozef Mengele medisch geëxperimenteerd werd en waaraan ze vaak ook stierven.
• De vitrines vol met menselijk haar, dat na de dood in de gaskamer werd afgeschoren en hergebruikt in textielfabrieken.
• De vitrines vol met gestolen eigendommen (van kammetjes, koffers, serviesgoed, muziekinstrumenten, brillen, kunstgebitten, protheses tot Joodse bidkleedjes) dat tevens allemaal werd hergebruikt.
• Het pleintje waar openbare executies plaatsvonden.
• De dodencellen waar gestrafte gevangenen een zekere dood tegemoet gingen. Er waren cellen waar men dood ging omdat men zonder eten en drinken werd opgesloten, cellen waar men dood ging door verstikking omdat er geen verse lucht naar binnen kwam en cellen waar men omkwam door uitputting omdat men overdag hard moest werken en ’s-nachts staand moest slapen.
• Het treinperron van Birkenau waar het selectieproces plaatsvond zodra er weer een trein met Joden ergens vanuit Europa was aangekomen. Op een kruispunt stond een medisch arts. Die bekeek of de mensen die uit de trein stapten in zodanige conditie waren dat ze konden werken. Deze mensen moesten naar rechts om geregistreerd te worden als gevangene. Naar links moesten de invalide mensen, oude mensen, zwakke mensen, zwangere vrouwen, vrouwen met baby’s in hun armen, zieke mensen en alle kinderen onder de 16 jaar die niet voor medische experimenten gebruikt konden worden. Deze mensen gingen direct de gaskamers in, met 2.000 mensen tegelijk. Om paniek te voorkomen, werd ze voorgehouden dat ze moesten douchen. Nadat ze zich volledig hadden uitgekleed in de eerste ruimte (die eruit zag als een kleedkamer van een sportaccommodatie), moesten ze doorlopen naar de volgende ruimte. Deze ruimte zag eruit als een doucheruimte (met douchekoppen en al). Deze ruimte werd vervolgens hermetisch afgesloten. Van bovenaf (aan de buitenkant) werden kristallen met Cyaankali in de ventilatieopeningen gegooid dat omgezet werd naar dodelijk gas zodra het in aanraking kwam met lucht. Na 20 minuten was iedereen dood. Kinderen stierven het eerst omdat zij het dichtst bij de grond waren. Dan werd de ventilatie aangezet, werden alle lijken ontdaan van gouden tanden, haar, kunstgebitten, sieraden, etc. En vervolgens werden de lijken direct in ruimte drie gecremeerd in enorme ovens. Het as werd later uitgestrooid in de rivier de Wisla om het bewijs van hun misdaden te verdoezelen. De gevangenen die moesten helpen in de gaskamers, werden om de zoveel tijd gedood en vervangen door nieuwe gevangenen, om te voorkomen dat er informatie gelekt zou worden.

Het “geheim van Auschwitz” is het best bewaarde geheim van de Tweede Wereldoorlog en de enorme omvang werd pas duidelijk nadat Auschwitz in januari 1945 bevrijd werd door de Sovjets en zij diverse bewijzen vonden. Wat ons enorm getroffen heeft, is de efficiency waarmee de nazi’s deze misdaden uitvoerden. Er was heel goed over nagedacht, er werd niets aan het toeval overgelaten, alles werd hergebruikt. Het was een grote goed geoliede moordfabriek.

Eigenlijk zou iedere wereldburger een keer in zijn/haar leven Museum Auschwitz moeten bezoeken. Dan zouden er waarschijnlijk veel minder gruwelijkheden gebeuren in de wereld. Wij adviseren overigens wel om de tijd ervoor te nemen en er rekening mee te houden dat je ook dagen en nachten na het bezoek regelmatig afschuwelijke beelden van Auschwitz voorbij ziet flitsen. Het laat je namelijk niet gauw los.

De dagen na het bezoek aan Auschwitz-Birkenau hebben we nogal slecht weer gehad, dus besloten we wat sneller door te reizen naar de Baltische Staten.

Enkele bijzonderheden

• Wij vonden de kwaliteit van de Poolse wegen niet best (met uitzondering van de snelwegen) en de Poolse chauffeurs nogal haastig (en er wáren nogal wat Poolse chauffeurs op de weg!).
• Ons viel op dat er weinig onderhoud wordt gepleegd aan de bermen en rotondes, ook niet in de dorpen. Dat doet allemaal wat ongezellig aan.
• Het werd, naarmate we meer naar het Noorden reden, steeds minder toeristisch en we kregen ook te maken met gesloten campings. Sommige campings zijn eigenlijk niet zo erg bedoeld voor kampeerpassanten, omdat ze vol staan met aftandse, vervallen kampeerhutjes uit de communistische tijd.
• Wij vonden het Poolse eten erg smakelijk, de natuur mooi en afwisselend en het land veilig (als je de inhaalmouneuvres van de Poolse chauffeurs niet meerekent).

En nu op naar de Baltische Staten!